Το νόημα της αντίστασης

Θανάσης Γιαλκέτσης
Στοχαστής
Άρθρο του στην εφημερίδα "Ελευθεροτυπία" - 24/10/2010


Ο ένας μετά τον άλλον φεύγουν από τη ζωή οι τελευταίοι εκπρόσωποι της γενιάς που έζησε τα δραματικά γεγονότα της δεκαετίας του 1940, τον πόλεμο, την Κατοχή, την Αντίσταση, την εμπειρία του αντιφασισμού.

Στις νεότερες γενιές, που βρίσκονται αντιμέτωπες με πολύ διαφορετικά προβλήματα, η παλιά αντιπαράθεση φασισμού και αντιφασισμού φαίνεται σαν μια πολύ μακρινή υπόθεση. Ωστόσο, η εμπειρία του αντιφασιστικού αγώνα μεταβιβάζει στους μεταγενέστερους μια κληρονομιά ηθικο-πολιτικών αξιών, από τις οποίες μπορούν ακόμα και σήμερα να αντληθούν πολύτιμα διδάγματα.

Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα μιας ομιλίας που έκανε ο ιταλός φιλόσοφος Νορμπέρτο Μπόμπιο (1909-2004) στο Πανεπιστημιακό Κινηματογραφικό Κέντρο του Τορίνο, στις 20 Απριλίου 1955.

Υπάρχουν ορισμένοι νέοι, όπως διαβάζω σε μιαν επιστολή που δημοσιεύτηκε στη φοιτητική εφημερίδα «Ateneo», οι οποίοι θα ήθελαν να ρίξουμε μια βαριά ταφόπετρα πάνω στην Αντίσταση, επειδή αυτή ήταν ένας «αδελφοκτόνος πόλεμος», λες και εκείνος ο οποίος υπερασπίζεται την ελευθερία θα μπορούσε να αναγνωρίσει σαν αδελφό του εκείνον που την καταργεί ή λες και εκείνος που υπέφερε στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης θα μπορούσε να αναγνωρίσει σαν αδελφό του εκείνον που βοηθούσε στην πατρίδα τους ναζιστές να παρατείνουν την κυριαρχία τους στην Ευρώπη. «Αδελφοκτόνος» μόνο με την έννοια ότι όλοι οι άνθρωποι είναι αδέλφια. Τότε όμως όλοι οι πόλεμοι, και όχι μόνον η Αντίσταση, είναι αδελφοκτόνοι.

Θα ήθελα λοιπόν να προσκαλέσω έναν από αυτούς τους νέους, που επιδεικνύουν τόση σοφία, να πάει να διαβάσει μιαν από εκείνες τις φοιτητικές εφημερίδες που εκδίδονταν στην «ένδοξη» περίοδο του φασισμού, όταν αυτές οι εφημερίδες είχαν γίνει «πολιτικές», αλλά με την έννοια εκείνης της μοναδικής πολιτικής που άρεσε στους αξιωματούχους του φασιστικού καθεστώτος, και το κύριο καθήκον τους ήταν να επιτίθενται, με μεγαλύτερη οργή και μεγαλύτερο θράσος από όσο θα ήταν θεμιτό για αξιοσέβαστες εφημερίδες, εναντίον των εχθρών που τους υποδείκνυαν κάθε φορά αυτοί οι αξιωματούχοι. Αν δεν νιώσει ντροπή ή φρίκη, τότε σημαίνει ότι το μυαλό του είναι ερμητικά κλειστό στην κατανόηση των προβλημάτων της δημοκρατίας και της κοινωνικής προόδου. Αλλά αν κοκκινίσει από ντροπή ή έστω ξεσπάσει σε γέλια ή παραδεχθεί ότι τώρα μπορεί να γράφονται πράγματα που δεν είναι πάντοτε εξαιρετικά, αλλά δεν πέφτουμε πλέον στην τυφλή επιθετικότητα ή στην αγυρτεία που επικρατούσαν πριν από είκοσι χρόνια, αυτό σημαίνει ότι και αυτός ήδη αναπνέει, ακόμα και χωρίς να το αντιλαμβάνεται ή χωρίς να θέλει να το αναγνωρίσει, το νέο αέρα που δημιουργήθηκε από την Αντίσταση. Και αυτός ο αέρας που δημιουργήθηκε από την Αντίσταση είναι απλώς ο αέρας της ελευθερίας. Αν θα έπρεπε να πω συνοπτικά αυτό που διακρίνει ένα καθεστώς ελευθερίας από ένα καθεστώς σκλαβιάς, θα έλεγα ότι ενώ η σκλαβιά είναι μια συμφορά για όλους, ακόμα και για εκείνους που επωφελούνται από αυτήν, η ελευθερία είναι ένα όφελος για όλους, ακόμα και για εκείνους που την απορρίπτουν. Πέραν όλων των άλλων, εκείνοι που αρνούνται την ιταλική Αντίσταση πρέπει να αρνούνται και το μεγάλο ιστορικό κίνημα απελευθέρωσης, που συγκλόνισε όλη την Ευρώπη. Η ιταλική Αντίσταση είναι αλληλέγγυα με την ευρωπαϊκή Αντίσταση. Οι απολογητές του φασισμού ως εθνικής δόξας ας είναι βέβαιοι: ο φασισμός το 1943 είχε γίνει ένα κίνημα σχεδόν πανευρωπαϊκό και παντού συνώνυμο της βίας και του τρόμου.

Η Ιταλία είχε μιαν αδιαμφισβήτητη πρωτιά. Αλλά τη δόξα ότι είναι φασιστική χρειάστηκε έπειτα να τη μοιραστεί με τις άλλες χώρες. Ε, λοιπόν, η Αντίσταση αντιπροσωπεύει την ένταξη ενός μέρους των Ιταλών στην ευρωπαϊκή πάλη για την ελευθερία. Θέλουμε να απορρίψουμε την ιταλική Αντίσταση; Οφείλουμε τότε, αν θέλουμε να είμαστε συνεπείς, να απορρίψουμε και την ευρωπαϊκή Αντίσταση. Αλλά όποιος απορρίπτει την ευρωπαϊκή Αντίσταση πρέπει να αναλάβει την ευθύνη να δηλώσει ότι το ιδεώδες του για την κοινωνική ζωή είναι τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και οι φυλετικές διακρίσεις. Δεν θέλετε την Αντίσταση; Τότε θα θέλατε τον Χίτλερ. Η ιστορία είναι ένα πυκνό και δύσβατο δάσος, όπου μερικές φορές δεν υπάρχει παρά μόνον ένα μικρό μονοπάτι το οποίο οδηγεί στον ανοιχτό ορίζοντα. Στις κρίσιμες στιγμές μάς θέτει μπροστά σε σκληρές εναλλακτικές επιλογές. Ή από εδώ ή από κει.

Σε εκείνους που δεν θέλουν πλέον να γνωρίζουν για την Αντίσταση, επειδή στην Ιταλία τα πράγματα δεν βαδίζουν όπως θα έπρεπε, πρέπει να απαντήσουμε ότι η δική μας, όχι πάντοτε ευτυχής, παρούσα κατάσταση εξαρτάται από έναν μόνο λόγο: Από το ότι δεν έχουμε ακόμα διδαχθεί ολόκληρο το μάθημα της ελευθερίας. Και καθώς η αρχή αυτής της νέας πορείας της ελευθερίας υπήρξε η Αντίσταση, πρέπει να συμπεράνουμε ότι τα βάσανά μας, αν υπάρχουν τέτοια βάσανα, δεν εξαρτώνται από το γεγονός ότι δεν την έχουμε ακόμα πλήρως υλοποιήσει. Επειτα από δέκα χρόνια, τώρα μόνον αρχίζουμε να κατανοούμε σε πόσες πελώριες δυσκολίες προσκρούει η ζωή ενός ελεύθερου καθεστώτος. Εχουμε μάθει ότι ένα καθεστώς σκλαβιάς, όταν έρχεται η στιγμή επιδείνωσης της κρίσης του, μπορεί να χαθεί μέσα σε λίγο χρόνο, αλλά, για να εδραιώσουμε την ελευθερία, χρειαζόμαστε δεκαετίες. Για να σκοτωθεί ένας κακός αρκεί ένα κομμάτι σχοινί. Αλλά για να γίνει ένας άνθρωπος έντιμος, πόσες φροντίδες, πόσος μόχθος, πόσες θυσίες χρειάζονται! Και έπειτα, μερικές φορές, παρά την καλή θέληση, ούτε και αυτό κατορθώνεται.

Οπως το ’40 ...

Αλέξης Παπαχελάς
Δημοσιογράφος
Άρθρο του στην εφημερίδα "Καθημερινή" - 24/10/2010


Το πολιτικό μας σύστημα κινδυνεύει σύντομα να βρεθεί σε ένα απόλυτο αδιέξοδο, το οποίο το ίδιο δημιούργησε εδώ και 30 χρόνια, αλλά είναι εξαιρετικά αμφίβολο κατά πόσον το ίδιο θα μπορέσει τελικά να λύσει. Ο κ. Παπανδρέου και το ΠΑΣΟΚ φοβούνται, δικαιολογημένα, το αποτέλεσμα των αυτοδιοικητικών εκλογών. Θεωρούν ότι οι κάλπες μπορεί να βγάλουν ένα «ηχηρό χαστούκι» λόγω της οργής του κόσμου και της όλο και πιο βαθιάς ύφεσης.

Το ζήτημα είναι τι μπορεί να κάνει την επόμενη μέρα ο κ. Παπανδρέου. Να αλλάξει πολιτική και να αρχίσει να καταφέρεται κατά του Μνημονίου θα ήταν μια πράξη παραλογισμού, θα τον εξέθετε στο εξωτερικό και θα οδηγούσε τη χώρα σε στάση πληρωμών. Οι ράγες θα είναι οι ίδιες, όποιος και να είναι ο πρωθυπουργός της χώρας από σήμερα έως τουλάχιστον το 2013. Μπορεί να αλλάξει λίγο το μείγμα, να ξαναδιαπραγματευθεί κάποιος μερικά εδάφια του Μνημονίου, αλλά η τροχιά θα είναι απολύτως η ίδια, εκτός αν κάποιος αποφασίσει να εκτροχιασθεί ηθελημένα, να βγάλει τη χώρα από την Ευρωζώνη, να τραβήξει μια γενναία υποτίμηση και να μας εξηγήσει γιατί θα γίνουμε μια λίγο πιο χλιδάτη Αλβανία.

Ο κ. Παπανδρέου καθυστέρησε απελπιστικά στην αρχή να πάρει δημοσιονομικά μέτρα και κατόπιν δίστασε να κόψει εκεί όπου πραγματικά υπάρχει σπατάλη. Μπορεί να ακούγεται ανάλγητο και σκληρό, αλλά θα ήταν καλύτερα να απολύσει όσες χιλιάδες εργαζομένων δεν κάνουν τίποτα στο ευρύτερο Δημόσιο, ακόμη και να κλείσει κομμάτι της ΕΡΤ και του ΟΣΕ κ.λπ., παρά να ξεπατώσει την αγορά με φόρους και να οδηγήσει στα όρια της εξαθλίωσης έναν ολόκληρο κόσμο συνταξιούχων αλλά και δημοσίων υπαλλήλων με τις περικοπές που έκανε. Τώρα που έρχεται η ώρα των μεγάλων περικοπών στις ΔΕΚΟ, ο πρωθυπουργός θα βρει μπροστά του την ανεξέλεγκτη οργή των Πασκιτών και του βαθέος κράτους του ΠΑΣΟΚ. Αυτά γίνονταν, να το πούμε διαφορετικά, όσο η εντολή ήταν νωπή και ο κίνδυνος της πλήρους κατάρρευσης άμεσος. Δυστυχώς, δεν το κατάλαβε εγκαίρως.

Τι θα κάνει λοιπόν ο κ. Παπανδρέου; Μπορεί να προχωρήσει πολιτικά λαβωμένος μέχρι το σημείο που δεν θα αντέχει άλλο, που θα αρχίσει δηλαδή το κόμμα του να καταψηφίζει νομοσχέδια ή να διαμαρτύρεται βίαια. Μπορεί επίσης να επιλέξει να προτείνει ο ίδιος στον κ. Σαμαρά ή σε άλλους πολιτικούς μια μορφή συγκυβέρνησης. Μπορεί, τέλος, να πάει σε εκλογές με το επιχείρημα «καταλαβαίνω το μήνυμα που μου στείλατε, δεν μπορώ να διαπραγματευθώ με την τρόικα με αυτούς τους όρους, εγώ έχω τα εχέγγυα της αξιοπιστίας εκτός Ελλάδος για να αποτρέψω τη χρεοκοπία». Κάτι από αυτά τα τρία θα κάνει εν τέλει ο κ. Παπανδρέου, αλλά ο πολιτικός χρόνος από τα μέσα Νοεμβρίου θα τρέχει με απίστευτη ταχύτητα και εντελώς απρόβλεπτο τρόπο.

Υπάρχουν, εν τω μεταξύ, σοβαρότατοι κίνδυνοι που ελλοχεύουν και μπορούν να επιταχύνουν τις εξελίξεις. Η ενδελεχής έρευνα των Ευρωπαίων ενδέχεται από τη μία να βγάλει «ελέφαντες» που θα αλλάξουν όλα τα δεδομένα και από την άλλη να εδραιώσει την πεποίθηση των Ευρωπαίων και άλλων πως η Ελλάδα δεν είναι σοβαρό κράτος και πολύ δύσκολα θα αλλάξει. Η νεολαία πάλι θέλει ένα σπίρτο για να πάρει φωτιά, γιατί ζει το δράμα της ανεργίας και συζητάει πια στα καφέ αν θα μεταναστεύσει και πού θα πάει. Οι επιχειρηματίες έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο απόγνωσης, που λένε πια μεταξύ τους πως «για πρώτη φορά στη ζωή μου δεν με νοιάζει που χτυπάνε επιταγές, άλλωστε σε όλους συμβαίνει». Η ανοησία των Εξεταστικών μπορεί να μας βάλει σε μια τροχιά σκανδαλολογίας χωρίς τέλος.

Η μόνη λύση μέσα σε όλο αυτό σκηνικό είναι το πολιτικό σύστημα να ξυπνήσει και να καταλάβει τι συμβαίνει. Η χώρα δεν κυβερνιέται με αρλούμπες του τύπου «λεφτά υπάρχουν» ή «θα μηδενίσω το έλλειμμα το 2011». Δεν κυβερνιέται, επίσης, με άπειρους πρίγκιπες και φθαρμένα κομματικά υλικά. Δυστυχώς, το ΠΑΣΟΚ και η Ν.Δ. μαζί διαθέτουν ελάχιστο πολιτικό προσωπικό που μπορεί να ανταποκριθεί στο σημερινό αδιέξοδο. Γι’ αυτό, ο μόνος δρόμος είναι δυστυχώς ο δρόμος του μαρτυρίου αλλά με εθνική συνεννόηση, με αξιοποίηση τεχνοκρατών κάθε απόχρωσης και ένα πειστικό όραμα που θα κάνει τον Ελληνα να βρει τον καλύτερό του εαυτό και να δώσει μια δύσκολη μάχη με την πίστη πως στο τέλος θα βγει κερδισμένος. Οπως ακριβώς έκανε η γενιά των παππούδων μας πριν από ακριβώς 70 χρόνια, όταν έδωσε τη δική της ιστορική μάχη.

Το πολιτικό εργαστήρι της Ευρώπης

Σταύρος Λυγερός
Αρθρογράφος
Άρθρο του στην εφημερίδα "Καθημερινή" - 22/10/2010


Για άλλη μία φορά, η Γαλλία δικαιώνει τη φήμη της σαν πολιτικό εργαστήριο της Ευρώπης. Το ασφαλιστικό νομοσχέδιο του Σαρκοζί ήταν μία ισχυρή αφορμή για την εκδήλωση του κύματος λαϊκών κινητοποιήσεων. Οι Γάλλοι κατέβηκαν στους δρόμους για να αντισταθούν στην ευρύτερη επιχείρηση αποδόμησης του επιπέδου ευημερίας τους, αυτών που θεωρούν σταθερές του βίου τους. Το επιχείρημα περί δημοσιονομικής πειθαρχίας δεν τους πείθει, όταν η κυβέρνηση Σαρκοζί, όπως όλες σχεδόν οι κυβερνήσεις, δαπάνησε τεράστια ποσά για να στηρίξει τις τράπεζες, η απληστία των οποίων σε διεθνές επίπεδο προκάλεσε την τρέχουσα κρίση.

Τα όσα συμβαίνουν δεν είναι μία γαλλική ιδιαιτερότητα. Απλώς, η πολιτική παράδοση της γαλλικής κοινωνίας την κατέστησε πρωτοπόρο σε μία σύγκρουση, η οποία έχει τις προϋποθέσεις να επεκταθεί. Η επιβολή προγραμμάτων λιτότητας στο όνομα της δημοσιονομικής πειθαρχίας, άλλωστε, είναι πανευρωπαϊκό πρόβλημα. Στις χώρες του ευρωπαϊκού νότου η κοινωνικοπολιτική ισορροπία είναι ασταθής, αλλά η εφαρμογή προγραμμάτων λιτότητας δεν προκάλεσε ανάλογης έκτασης κινητοποιήσεις. Αυτό οφείλεται στον φόβο που προκαλεί η κυβερνητική απειλή ότι χωρίς δραστικές περικοπές θα προκύψει κρίση δανεισμού και στο βάθος κίνδυνος χρεοκοπίας.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε όλη την Ευρώπη, οι πολιτικο-οικονομικές ελίτ δείχνουν στους πολίτες την Ελλάδα. Η Ελλάδα είναι ο κακός μαθητής, που τιμωρήθηκε αυστηρά για να παραδειγματισθούν οι υπόλοιποι, κυρίως οι πιο αδύνατοι, όπως οι Πορτογάλοι και οι Ισπανοί. Οι Γάλλοι νιώθουν αρκετή αυτοπεποίθηση για να χειραγωγηθούν μέσω της καλλιέργειας του φόβου. Με αυτήν την έννοια, ανοίγουν δρόμο και πιθανότατα θα βρουν μιμητές.

Τα προγράμματα λιτότητας, άλλωστε, δεν είναι μία συγκυριακή πολιτική, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της κρίσης. Λόγω της ανάδυσης των νέων βιομηχανικών χωρών, αλλά και λόγω της εφαρμοζόμενης νεοφιλελεύθερης πολιτικής, ως σύνολο η Ευρώπη χάνει έδαφος στον διεθνή καταμερισμό εργασίας. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η «πίτα» συγκριτικά μικραίνει και ως εκ τούτου θα ενταθεί ο ανταγωνισμός για την κατανομή του πλούτου τόσο μεταξύ των χωρών-μελών όσο και στο εσωτερικό των χωρών-μελών.

Ως απάντηση, οι ευρωπαϊκές πολιτικο-οικονομικές ελίτ –παρά τις όποιες αντιρρήσεις τους– τελικώς στοιχίζονται πίσω από την πρωτοβουλία της γερμανικής κυβέρνησης και όλα δείχνουν ότι θα εγκρίνουν την πρωσικού τύπου δημοσιονομική πειθαρχία ως κανόνα στην Ε.Ε. Αυτό πρακτικά δεν σημαίνει μόνο ότι ο κορσές γίνεται ασφυκτικός σε συνθήκες που απαιτούν ευελιξία. Σημαίνει, επίσης, ότι συρρικνώνονται τα περιθώρια ευσταθών συμβιβασμών του κεφαλαίου με τον κόσμο της εργασίας. Με άλλα λόγια, η κοινωνική ειρήνη στην Ευρώπη θα τεθεί πιθανότατα σε σκληρή δοκιμασία.

ΤΑΜΠΟΥ -> ΤΑΜΠΕΛΕΣ -> ΤΑΜΠΑΝΙ* ...

Λένα Γκίνη
(lenagini@hotmail.com)
Άρθρο της για το korinthiusmaximus.blogspot.com


Γυναίκες VS Άντρες..

Το φύλο σου καθορίζει τον τρόπο που μεγαλώνεις, τις ιδέες και αρχές με τις οποίες σε γαλουχούν και τις προσδοκίες που έχουν οι άλλοι από σένα και εσύ από τον εαυτό σου..

Οι γονείς σου – δεν τους κατηγορώ. Και αυτοί από τη γιαγιά σου και τον παππού σου τα «κληρονόμησαν..» – έλεγαν στον αδερφό σου να βρει κοπέλα κι αν ήταν δυνατόν όχι μόνο μία.. Εσύ ήσουν πάντα μικρή για αγόρι.. «Ακούς εκεί αγόρι» !

Ο μπαμπάς με τον γιο του είναι φίλοι, με την κόρη του ποτέ!

Το αγόρι να γυρίσει ό,τι ώρα θέλει σπίτι. Το κορίτσι πρέπει να πει από την προηγούμενη ότι θα βγει κι αν είναι στα καλά του ο μπαμπάς βλέπουμε..

Χιλιάδες περιορισμοί και πρέπει καταπιέζουν ακόμα και στις μέρες μας τις γυναίκες..

Πρέπει να μιλάμε μετρημένα, να φερόμαστε μετρημένα, να ντυνόμαστε μετρημένα (να μετράμε το μήκος της φούστας μας), να περπατάμε, να στεκόμαστε, να τρώμε, να «κοιμόμαστε» ΜΕΤΡΗΜΕΝΑ.. Ειδικά αυτό το τελευταίο μέτρημα πρέπει να μην ξεπερνάει τα δάχτυλα της παλάμης του ενός χεριού.. Αν δεν θέλουμε να μας κακοχαρακτηρίσουν.. Και όχι τίποτα άλλο αλλά ποιος «θα μας πάρει» μετά;

Κάπως έτσι μία γυναίκα γεννιέται με κόμπλεξ και οδεύει με αυτά.. Δεν το συνειδητοποιεί.. Συνεχίζει.. Αν ακολουθήσει τις επιταγές της κοινωνίας είναι ευχαριστημένη και περήφανη για τον εαυτό της (στην αρχή).. Αν όχι, είναι απογοητευμένη, νιώθει πως τα λάθη της είναι ανεπανόρθωτα και κλείνεται στον εαυτό της, μετανιώνει, «μονάζει».. «Μα γιατί δεν άκουσα τη μαμά, τη γιαγιά, τον μπαμπά κτλ…»

Όλα αυτά μέχρι τα 40-50 που οι περισσότερες γυναίκες καταφεύγουν σε ψυχολόγους και οι περισσότεροι άντρες καταφεύγουν σε.. πιτσιρίκες, γιατί «έτσι πρέπει».. Αυτό τους έλεγε ο πατέρας τους..

Και τώρα; Στα 40 σου να κάνεις τι; Να το παίξεις επαναστατημένο νιάτο, να βγαίνεις μέχρι πρωίας, να ντύνεσαι έξαλα και να πηγαίνεις με τον ένα και τον άλλο, επειδή σου είπε ένας «τρελός» με χαρτί από Πανεπιστήμιο ότι πρέπει να κάνεις εν τέλει ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΘΕΣ;; Όχι – όχι.. Έχεις παιδιά και δεν θες να τα στιγματίσεις.. Βασικά δεν έχεις και δύναμη, δεν έχεις κουράγιο.. Πάει πέρασε ο καιρός που μπορούσες να τα κάνεις.. Δεν έχεις περιθώρια.. Το ποτάμι και ο χρόνος δεν γυρίζει ποτέ πίσω..

Αυτό που πρέπει για σένα να κάνεις είναι αυτό που θέλεις, τη στιγμή που το θέλεις, με τον τρόπο που θέλεις.. Που θέλεις εσύ.. Εξερεύνησε τη ζωή σου.. Ταξίδεψε με όσα λιγότερα απωθημένα μπορείς.. Για ό,τι έχεις να μέμψεις ή να τέρψεις τον εαυτό σου υπεύθυνη/-ος είσαι εσύ και μόνο εσύ. Εσύ διαλέγεις δρόμο.. Δική σου η επιλογή.. Δικές σου οι συνέπειες.. Δική σου η ζωή..


*επίπληξη

Η τιμή της γλώσσας

Δημήτρης Μαρωνίτης
Αρθρογράφος
Άρθρο του στην εφημερίδα "Το Βήμα" - 17/10/2010


Την τιμή της γλώσσας υπερασπίζονται με υποδειγματικό τρόπο δύο κείμενα που εξωτερικά τουλάχιστον δεν μοιάζουν μεταξύ τους: ποιητικό το ένα, το άλλο πεζόμορφο· πρωτότυτο το πρώτο, μεταφρασμένο το δεύτερο· μεσοπολεμικό το πεζό, σύγχρονο το ποιητικό. Και μολοντούτο, διαβασμένα μέσα στην άγρυπνη νύχτα, κοντά το ένα στο άλλο, συνταίριαξαν καλά, βγήκαν συγγενικά, δεμένα με το ίδιο νήμα: την τιμή της γλώσσας· δεν ξέρω να το πω καλύτερα. Πρωτεύουν εξάλλου οι τυπικές συστάσεις.

Ο λόγος της ποίησης ασκείται από τον Χριστόφορο Λιοντάκη στην πρόσφατη, την πιο ώριμη, συλλογή του που φέρει το όνομα Στο τέρμα της πλάνης (εκδόσεις Καστανιώτη). Οπου η πλάνη είναι συνάμα και περιπλάνηση· όσο για το τέρμα, βγαίνει κάποτε πιο απότομο και πιο σκληρό από το τέλος. Προτάσσεται η δυσμετάφραστη γνωμική απόφαση του Ηρακλείτου θυμώι μάχεσθαι χαλεπόν · ο γαρ αν θέληι, ψυχής ωνείται (δύσκολο πράγμα να πολεμά κανείς την επιθυμία· γιατί, ό,τι θελήσει αυτή, το αγοράζει με τίμημα την ψυχή), που περιέχεται αυτούσια και στο τελευταίο σύνθεμα, με τον αποκαλυπτικό τίτλο «Εξιλαστήριο». Η συλλογή μοιράζεται στα τρία: μέρος πρώτο τα «Απολογητικά» με είκοσι τρία ποιήματα· μέρος δεύτερο η «Αφιέρωση» με τρία ποιήματα· μέρος τρίτο «Τρία ποιήματα για την εξαγορά του φόβου». Το «Επιμύθιο» ομολογεί: Ο,τι αρνήθηκε να μπει στις λέξεις αυτές/ για κάποιους άλλους είναι προορισμένο. / Αλλοι σίγουρα θα διαβάσουν τον κόσμο/ καλύτερα από μένα.

Ο πεζός λόγος, μεταφρασμένος ανεπίληπτα από τη Μαρία Τοπάλη, ανήκει στον αυστριακό συγγραφέα των εφηβικών μας χρόνων Στέφαν Τσβάιχ (θα μιλήσω γι΄ αυτό την άλλη Κυριακή) που γεννήθηκε στη Βιέννη το 1881 και αυτοκτόνησε στη Βραζιλία, μαζί με τη γυναίκα του, στις 23 Φεβρουαρίου 1942· δίσεχτη εποχή. Στον άψογης τυπογραφικής φροντίδας τόμο των 160 σελίδων (εκδόσεις ΑΓΡΑ), περιέχονται δυο ομόλογες νουβέλες: προηγείται Ο παλαιοβιβλιοπώλης Μέντελ και ακολουθεί Η αόρατησυλλογή. Υπάρχει και ωφέλιμο Επίμετρο, μοιρασμένο κι αυτό στα τρία: ο Παναγιώτης Κ. Τσούκας και η Τώνια Χ. Παπαϊωάννου συντάσσουν εξαιρετικής ακρίβειας συστατικό δοκίμιο με τον τίτλο «Μια συλλογή σε διασπορά»· μεσολαβεί το συναρπαστικής επικαιρότητας απόσπασμα «Η εποχή του πληθωρισμού στη Γερμανία» (από το κεφάλαιο «Ξανά στον κόσμο» του τόμου «Ο χθεσινός κόσμος» του Στέφαν Τσβάιχ) μεταφρασμένο τίμια από τον Τάκη Μενδράκο το 1962 (εκδόσεις Α.Χ. Ρούγκα)· και το βιβλίο κλείνει με λιτή εργοβιογραφία, που κωδικοποιεί τα απαραίτητα συστατικά στοιχεία βίου και έργου του συγγραφέα.

Και τα δύο αυτά πονήματα τιμούν τη γλώσσα, επιμένοντας στην έμπρακτη, φραστική και μεταφραστική, άσκησή της. Σπάνιο πράγμα στη συνήθως άτσαλη λογοτεχνική παραγωγή του καιρού μας, που βγαίνει μάλλον στο πόδι. Από την άποψη αυτή ο αναγνώστης αισθάνεται ότι στο κρίσιμο τούτο κεφάλαιο τα δύο συγκεκριμένα βιβλία πραγματικά τον σέβονται.

Και τώρα επί της μεθόδου, γυρεύοντας το άπιαστο νόημα της γλωσσικής τιμής. Προτάσσεται ως οδηγός ένα αρμόδιο ποίημα από την προκείμενη συλλογή του Χριστόφορου Λιοντάκη. Τιτλοφορείται «Αντίδοτο», και λέει: Μια θλίψη που δεν λέει να πάρει όνομα·/ πάντα σκοντάφτει η γλώσσα. / Λόγια που λοιδόρησα και χλεύασα/ κι αργότερα μέσα από άλλα στόματα τα αγάπησα. / Και πάντα η μέθεξη από εκείνα τα μισοσπασμένα λόγια/ τότε που το φως έκοψε την πλαγιά στα δυο/ υπονοώντας μετάνοια στο δροσερό σκοτάδι. / Η χειροπιαστή λευκότητα της μανόλιας / αντίδοτο στις δρόγες της καθημερινότητας .

Αφήνοντας αυθαίρετα στην άκρη τα βαθύτερα εμπειρικά κοιτάσματα του ποιήματος, τραβώ, με το ζόρι ίσως, στην επιφάνεια όσα υπονοούνται για την τιμή της γλώσσας που πάντα σκοντάφτει. Εννοούνται προσβάσεις και εμπόδια, που συχνά πυκνά γίνονται συμπληγάδες, μέσα από τις οποίες δοκιμάζει να περάσει αυτός που γράφει μεταγράφοντας ή μεταγράφει γράφοντας, για να βγει στο δροσερό σκοτάδι. Πρόκειται για ζεύγη και ζευγαρώματα με εσωτερική αντίθεση των δύο όρων τους. Επιγράφονται εφεξής έξι τέτοια ζεύγη, με επιφύλαξη- σίγουρα υπάρχουν και άλλα:

α) Υποτίμηση και υπερτίμηση της γλώσσας. β) Λόγια μισοσπασμένα και λόγος ακέραιος. γ) Απόθεμα και δυναμικό της γλώσσας. δ) Δυσαρθρία και ευφράδεια της γλώσσας. ε) Σιωπές και κραυγές της γλώσσας. στ) Η χλεύη και η αγάπη της γλώσσας. Σ΄ αυτή την κινούμενη άμμο καλούνται να πατήσουν και να περπατήσουν ο ποιητής και το ποίημα, γυρεύοντας τη γλώσσα που δεν λέει να πάρει νόημα.

Ζητούμενο είναι να σηκώσει κεφάλι το κρυφό ποίημα στην επιφάνεια της σαλεμένης αυτής θάλασσας ή να χωθεί στον ήσυχο βυθό της περιμένοντας. Αυτό επιχειρούν και κατορθώνουν ο Χριστόφορος Λιοντάκης και η Μαρία Τοπάλη· και οι δύο ποιητές και μεταφραστές. Σώζοντας έτσι την τιμή της γλώσσας. Θα συνεχίσω.

Να ξαναβρούμε το μέτρο

Αλέξης Παπαχελάς
Δημοσιογράφος
Άρθρο του στην εφημερίδα "Καθημερινή" - 10/10/2010


Είμαστε από τη φύση μας ένας λαός που κατρακυλάει εύκολα στην υπερβολή. Αυτό πληρώνουμε σε μεγάλο βαθμό σήμερα. Ας πάρουμε για παράδειγμα τις υπερβολές που δοκιμάσαμε μετά τη μεταπολίτευση για να δούμε πόσο μακριά μπορεί να εκτείνει κανείς τα όρια της δημοκρατίας. Πολλές φορές θα ήθελα να βρω μερικά από τα καλά μυαλά της πρώτης μεταπολιτευτικής περιόδου και να τους ρωτήσω τι είχαν τότε στο μυαλό τους. Βεβαίως και χρειαζόταν να ξεριζωθούν αναχρονιστικοί θεσμοί, αυτό που έλεγαν παλιότερα «να φύγει ο χωροφύλακας από τη ζωή μας». Το εκκρεμές όμως πήγε πολύ μακριά από την άλλη πλευρά... Το περίφημο πανεπιστημιακό άσυλο, π.χ., θεσμοθετήθηκε για να προστατεύσει την ακαδημαϊκή ελευθερία και κατέληξε να προστατεύει εγκληματικά στοιχεία, χούλιγκαν - οπαδούς της βίας, που τρομοκρατούν όποιον τολμά να έχει άλλη άποψη από τη δική τους.

Ο φόβος απέναντι στο αστυνομικό «όργανο» έγινε «λεσέ πασέ» σε όποιον θέλει ακόμη και να σηκώσει χέρι απέναντι στον εκπρόσωπο του κράτους. Η ιδέα της ιεραρχίας στη δημόσια διοίκηση καταργήθηκε και ο οδηγός, αν ανήκε στο κατάλληλο κόμμα ή συνδικαλιστική φατρία, διεκδικούσε ρόλο στη διοίκηση των ΔΕΚΟ. Η διαφθορά νομιμοποιήθηκε ως μέσο αναδιανομής εισοδήματος, με εκείνο το φοβερό επιχείρημα «αρκετά τρώγατε τόσο καιρό εσείς με χρυσά κουτάλια, ήλθε η σειρά μας». Ολα αυτά συνιστούσαν την αποθέωση της ελληνικής μαγκιάς, του κακού εαυτού που βγάζουμε νομοτελειακά όταν θεωρούμε ότι δεν υπάρχουν θεσμοί, όρια και αξιακοί κανόνες που να μας περιορίζουν.

Τώρα ήρθε ο καιρός να ξαναβρούμε μια ισορροπία σε όλα τα μεγάλα ζητήματα που βοήθησαν πολύ να φτάσουμε στη χρεοκοπία. Είναι πράγματι μια εκδικητική στιγμή για την Ιστορία, που επιφόρτισε τον σημερινό πρωθυπουργό με την αναγκαστική προσπάθεια επαναθεμελίωσης όσων ξεθεμελιώθηκαν την πρώτη περίοδο διακυβέρνησης του Ανδρέα. Γιατί, ας μη γελιόμαστε, πολλές από τις αμαρτίες που μας έσπρωξαν στον κατήφορο τότε γεννήθηκαν. Αν ο Κώστας Καραμανλής, ο νεότερος, φταίει για κάτι είναι ότι φέρθηκε περισσότερο σαν τον Ανδρέα Παπανδρέου και λιγότερο σαν τον θείο του, με την έννοια πως δεν προσπάθησε να πάει κόντρα στο ρεύμα και να γίνει πραγματικά δυσάρεστος όταν το απαιτούσαν οι συνθήκες.

Ζούμε πάντως ιστορικές στιγμές, που θα κρίνουν κατά πόσον μπορούμε να αλλάξουμε πραγματικά και να ξαναφέρουμε το εκκρεμές στο κέντρο. Δεν είναι άλλωστε μόνο το ζήτημα της παρεξηγημένης έννοιας της δημοκρατίας. Είναι και η ισορροπία ανάμεσα στη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα. Εχουμε δημιουργήσει ένα κτηνώδες μόρφωμα νόμων, μηχανισμών, υπηρεσιών κ.λπ. που καθιστά όλους μας, από τον πρωθυπουργό έως τον τελευταίο πολίτη, ευάλωτους στην υποψία ή και την κατηγορία που μπορεί να αποδειχθεί «θανατηφόρα».

Όπως σωστά έλεγε κάποιος πρόσφατα, ο Ελευθέριος Βενιζέλος δεν θα μπορούσε σήμερα να είναι «Ο Βενιζέλος» γιατί θα του έβγαζαν ότι είχε αυθαίρετο στη Θέρισο και ότι ήταν προικοθήρας. Ο συνδυασμός αυθαιρεσίας, υποκρισίας και υπερβολικής ρύθμισης των πάντων μάς έχει εγκλωβίσει και έχει κάνει τη χώρα εντελώς αναποτελεσματική. Σε αυτό βοηθούν πολιτικοί που μετατρέπονται σε άμυαλους ροβεσπιέρους μόλις μπουν σε μια εξεταστική επιτροπή, ανακριτές που συχνά παρασύρονται από το «λαϊκό αίσθημα» και δεν εξετάζουν τα πραγματικά γεγονότα και βεβαίως διάφορα συμφέροντα που οχυρώνονται πίσω από τη διαφάνεια για να πλήξουν τον αντίπαλο.

Αν διαβάσει κανείς το Σύνταγμα και τους νόμους μας, θα υποθέσει πως είμαστε η... Δανία, αν κοιτάξει γύρω του βλέπει διαφθορά, ανομία και αυθαιρεσία παντού. Ας ξαναβρούμε λοιπόν το μέτρο ανάμεσα στη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα, τη δημοκρατία και τη νομιμοποίηση του «μπάχαλου», γιατί προφανώς κάτι λάθος σχεδιάστηκε στα θεμέλια της μεταπολίτευσης, πάνω στα οποία κτίστηκε μετά το «αυθαίρετο» της δεκαετίας του 1980.

Διαχρονική αξία

Λώρη Κέζα
Αρθρογράφος
Άρθρο της στην εφημερίδα "Το Βήμα" - 6/10/2010

Το «παλαιόν» ΠαΣοΚ έχει το προσωνύμιο «πασοκαρία» που κάνει ρίμα με πολλές ακατάλληλες λέξεις. Ο κ. Τηλέμαχος Χυτήρης έχει σχέση με τις ρίμες αλλά δεν έχει καμία σχέση με τα κουσούρια του παλαιοκομματισμού. Ο ποιητής του Κινήματος είναι ένα από τα στελέχη για τα οποία μπορεί να καμαρώνει ο πολιτικός κόσμος. Η τελευταία του παραίνεση προς τους συναδέλφους του Υπουργικού Συμβουλίου ήταν διπλή. Αφενός πρότεινε μια επιθετική επικοινωνιακή πολιτική, δηλαδή να κυκλοφορούν στα μέσα ενημέρωσης και να επιχειρηματολογούν, αφετέρου συνέστησε προσοχή στις δηλώσεις σχετικά με απεργίες και κινητοποιήσεις. Εν ολίγοις έχει συναίσθηση της πραγματικότητας. Επίσης έχει την οξυδέρκεια να αξιολογεί τα πεπραγμένα των κυβερνήσεων στις οποίες συμμετείχε.

Ο κ. Χυτήρης ανήκει σε εκείνους που επιμερίζουν τις ευθύνες για το χάλι της οικονομίας. Είπε: «Είναι αλήθεια ότι περάσαμε χρόνια ευημερίας αλλά και σπατάλης.

Η κατάσταση ξέφυγε. Οι πολιτικές ηγεσίες έχασαν το νήμα με την πραγματικότητα. Δεν θέλησαν ή δίστασαν να πουν την αλήθεια στους πολίτες και να ενεργήσουν αναλόγως. Ολοι έχουμε τις ευθύνες μας και δικαίως οι πολίτες διαμαρτύρονται». Είναι λοιπόν χρήσιμος στην κυβέρνηση κάποιος που αποδέχεται ευθέως τη συμμετοχή του στο «έγκλημα»; Σε μια εποχή όπου ως μοναδικό προσόν των πολιτευτών παρουσιάζεται το νεαρόν της ηλικίας, σε μια εποχή όπου όλοι έχουν το αλάθητο, η εμπειρία ανθρώπων όπως ο κ. Χυτήρης έχει την αξία της.

Η τοποθέτηση του κ. Χυτήρη στο υπουργείο Πολιτισμού δημιούργησε μια σύντομη παρανόηση για τα καθήκοντά του. Είναι συστηματικός θεατής παραστάσεων και συναυλιών που δεν έχουν ούτε κοσμικό χαρακτήρα ούτε φλας. Πλην όμως δεν ανέλαβε τα των γραμμάτων και των τεχνών. Ας μην παραπονιόμαστε, η κουλτούρα δεν πάει ποτέ χαμένη, ακόμη και αν υπηρετεί τον τομέα της ενημέρωσης. Ο αναπληρωτής υπουργός Πολιτισμού πήρε υπό την επίβλεψή του μια κρατική τηλεόραση που ολίσθαινε στη φτήνια.

Κακά τα ψέματα, το πιο εύκολο στην ΕΡΤ είναι να γίνουν περικοπές, το πιο δύσκολο αφορά τον προσδιορισμό μιας νέας αισθητικής. Υπάρχουν βέβαια και τα πρακτικά ζητήματα. Οσον καιρό βρισκόταν εκτός κυβέρνησης ο κ. Χυτήρης εργάστηκε στην επιτροπή θεσμών και διαφάνειας για τη χάρτα της ενημέρωσης. Οι προτάσεις αφορούν τις άδειες λειτουργίας της ψηφιακής τηλεόρασης, την κατανομή της κρατικής διαφήμισης, τις ρυθμίσεις για την ενημέρωση στο Διαδίκτυο, την αξιοπιστία στις μετρήσεις θεαματικότητας.

Η θητεία του κ. Χυτήρη στα μέσα ενημέρωσης είναι ομήλικη της ιδιωτικής τηλεόρασης. Οταν άρχισαν να εκπέμπουν τα πρώτα κανάλια το 1989, διοριζόταν εκπρόσωπος Τύπου του Ανδρέα Παπανδρέου.

Διετέλεσε σε διάφορες φάσεις υφυπουργός, υπουργός Τύπου ή κυβερνητικός εκπρόσωπος.

Γνωρίζει τα μέσα ενημέρωσης σαν την τσέπη του - και φαίνεται ότι η τσέπη του δεν είναι παραγεμισμένη. Δύο διαμερίσματα στην Αθήνα, εξοχικό 48 τ.μ. στην Κέρκυρα, οικόπεδο 4 στρεμμάτων στη Μεσσηνία, οικία 121 τ.μ. στο Ναύπλιο. Ακούγονται πολλά αυτά τα ακίνητα αλλά οφείλουμε να υπολογίσουμε ότι μαζί με τη βουλευτική αποζημίωση (98.000 ετησίως) υπάρχουν και τα εισοδήματα της συζύγου. Η Μαρία Φαραντούρη, αν κάνει «ααα» γεμίζει ένα στάδιο θαυμαστές.

Ο κ. Χυτήρης αναλαμβάνοντας εκ νέου το χαρτοφυλάκιο της ενημέρωσης μπαίνει σε μια νέα οδύσσεια. Δύσκολη πορεία, σαφής στόχος. Υποθέτουμε ότι δεν θα χάσει το χιούμορ του, όπως το εκφράζει μέσα από τους στίχους του:

Δεμένος τρυφερός αλλιώτικος Δεμένος στο κατάρτι μου.

Τόσα νερά στο δωμάτιό μου!

Ας έρθουν οι σύντροφοι Ας έρθουν οι σειρήνες Ας έρθει- έστω- ένας υδραυλικός.